Cytat

"Próbujmy przystosować się do życia, bo ono do nas się nie przystosuje."

Monteskiusz

Reklama

Fizykoterapia Basiowe Gry Planszowe    

Teoria adaptacji

Adaptacja jest terminem zapożyczonym ze świata zwierząt głównie dzięki psychologii behawioralnej. Wywodzi się od łacińskiego adaptatio, czyli przystosowanie. Termin obecny już od czasów Darwina w biologii określa ogól reakcji fizjologicznych, mających na celu przystosowanie organizmów lub ich narządów do pełnienia funkcji przy zmianie warunków. Z czasem psychologia zmodyfikowała tę definicją rozszerzając jej znaczenie, a przy tym zwiększając jej zakres tak, że w latach sześćdziesiątych wykształtowała się odrębna dyscyplina naukowa tzw. psychologia przystosowania. Mimo tego obecnie bardzo trudno odnaleźć definicję adaptacji społecznej, gdyż obserwuje się trend nie do określania, jak wygląda i funkcjonuje człowiek zaadaptowany, lecz raczej jak zachowuje się i jak pomóc człowiekowi nieprzystosowanemu społecznie. Pospieszyl stwierdza nawet, że obecnie przy wyznaczaniu pojęcia istnieją duże wątpliwości i sam odwołuje się do definicji nieprzystosowania. Pomimo problemów z ułożeniem definicji nie sposób jest nie zauważyć, że przystosowanie jest procesem rozciągniętym w czasie. Cechuje go pewien dynamizm. Nie można określić jego początku, bo na adaptację nowonarodzonego dziecka do środowiska wpływają wydarzenia z okresu prenatalnego. Nie można też określić momentu zakończenia, chyba, że za taki przyjmiemy śmierć biologiczną. Ta rozciągłość w czasie jest spowodowana jak podaje Klus przez niemożliwość osiągnięcia pełnej i harmonijnej równowagi. Przystosowanie wymaga też zdefiniowania środowiska, do którego się przystosowujemy i określenia stanu jaki będziemy mogli nazwać przystosowaniem. Jeśli przez środowisko zdefiniujemy otaczających nas ludzi lub po prostu nazwiemy je otoczeniem społecznym, a za stan równowagi przyjmiemy zadowalające obie strony relacje między jednostką a innymi ludźmi, to będziemy mieli do czynienia z adaptacją społeczną. I tak przystosowanie stało się "zakresem skutecznego funkcjonowania jednostki w środowisku społecznym" lub działaniem służącym "dobremu funkcjonowaniu otoczenia społecznego" i zapewniającemu mu "stan zadowolenia". Shaffer zwraca jednak uwagę na błąd występujący w niektórych opisach, czyli jednostronność postrzegania celu adaptacji. Definicje wytwarzane na potrzeby systemów totalitarnych i innych podkreślających wyższość ogółu nad jednostką, pomijają aspekt osobistego szczęścia jednostki przystosowanej i należy takie definicje odpowiednio uzupełnić. Właśnie dlatego Klus wyróżnia jako cechę przystosowania jej dwukierunkowość. Jednostka adaptuje się do życia w społeczeństwie, ale też adaptuje swoje otoczenie do własnych potrzeb.

Kolejną cechą adaptacji w rozumieniu społecznym jest holizm, czyli całościowe zaangażowanie organizmu w przystosowanie. Aby zaadaptować się do nowego miejsca i warunków dziecko nie tylko przystosowywuje swoje procesy poznawcze ale też emocjonalne, społeczne, fizjologiczne, czasami nawet musi zmienić wygląd zewnętrzny (ubiór, uczesanie).

Możemy też odnaleźć w literaturze propozycje rozpoznania dziecka nie- i przystosowanego społecznie. Z propozycji zasugerowanych przez Hurlock na uwagę zasługują:
* zdolność i chęć do podejmowania się obowiązków charakterystycznych dla swojego wieku,

* akceptowanie obowiązków charakterystycznych dla właściwych ról życiowych,
* radość z pokonywania przeszkód i stawianie im czoła
,
* uczenie się na niepowodzeniach
,
* umiejętność powiedzenia "nie" gdy coś przeszkadza ich zainteresowaniom
,
* umiejętność okazywania uczuć odpowiednich do sytuacji
,
* umiejętność znalezienia kompromisu, gdy napotykana jest trudność.

Dzieci przystosowane znajdują dużo radości w tym co robią. Ich działanie charakteryzuje wewnętrzna harmonia. Porażki nie stanowią hamulca dla rozwoju, ale wręcz intensyfikują rozwój.

Istnieje zgoda wśród specjalistów zajmujących się badaniem przystosowania co do dwoistości czynników odpowiedzialnych za jakość i prędkość adaptacji. Z jednej strony mamy do czynienia z czynnikami biologicznymi, zaprogramowanymi genetycznie właściwościami naszego umysłu i ciała a z drugiej z wpływem środowiska. Te dwa czynniki uzupełniają się i są równoważne choć jak podaje Schaffer "zdolności przystosowawcze zdeterminowane neurofizjologicznie mogą być osłabiane lub wzmacniane przez wpływ środowiska" Tak więc ewentualne problemy dzieci i dorosłych z przystosowaniem się do środowiska społecznego, jak i każdego innego mogą wynikać zarówno z niskich zdolność jak i złego wpływu środowiska, które może hamować lub przeszkadzać w adaptacji. Najczęściej jednak mamy do czynienia z kombinacją obu tych czynników.

Literatura:

"Słownik wyrazów obcych", praca zbiorowa pod redakcją J. Tokarskiego, Warszawa, PWN 1980
K. Pospieszyl, E. Żabczyńska, "psychologia dziecka nieprzystosowanego społecznie", Warszawa, PWN 1985
H. R. Schaffer "Początki uspołecznienia dziecka", Warszawa, PWN 1981
D. Klus "Aktywność jako kryterium przystosowania społeczno-osobowego dzieci - założenia teoretyczne" (W) "Warunki i formy aktywności dzieci w wychowaniu przedszkolnym" praca zbiorowa pod red. W. Hajnicz, Olsztyn WSP 1989
 E.B. "Hurlock, "Rozwój dziecka", Warszawa, PWN 1985
 H.R.Schaffer "Początki uspołecznienia dziecka:, Warszawa, PWN 1981
D. Klus "Aktywność jako kryterium przystosowania społeczno-osobowego dzieci - założenia teoretyczne" (W) "Warunki i formy aktywności dzieci w wychowaniu przedszkolnym" praca zbiorowa pod red. W. Hajnicz, Olsztyn WSP 1989
H.R.Schaffer "Początki uspołecznienia dziecka:, Warszawa, PWN 1981

Text by (©) MarDeb | Design by (©) Renato Maguire, 2006.